Zand- en zoutbunker, Hilversum (1940-1945)
Het ontwerp voor de zand- en zoutbunker in Hilversum, een rijksmonument, werd al in 1940 door Dudok gemaakt, maar vanwege de materiaalschaarste in de oorlogsjaren was de bouw pas gereed in 1945.
De bunker ligt aan het eind van de Oude Haven en overbrugt het hoogteverschil tussen de haven en de hoger gelegen Havenstraat. In de bunker lag het zand en zout opgeslagen dat in de winter werd gebruikt om de gladheid te bestrijden. De aanvoer van zand en zout gebeurde aan de bovenzijde, de afname was aan de lagere kade aan de onderzijde. De bunker moest ook dienen als schuilplaats bij luchtalarm.
Naast stort- en opslagruimten bevatte de bunker een ‘schaftlokaal voor werklieden en chauffeurs en een opzichtersverblijf’. Boven op de bunker kwamen vier uitkragende balkons met stalen hekwerken en zitbanken “waarop van het fraaie uitzicht op de oude Gooische Vaart genoten kan worden”. De gebogen voorgevel volgde de lijn van de havenkom en werd afgewerkt met siermetselwerk van bruine baksteen in een X-vormig patroon. Onder een vooruitstekende latei bevonden zich de rechthoekige gevelopeningen voor de afname van het zand en zout. De latei rustte op zeven betonnen kolommen en twee halfrond uitgemetselde muurdammen.
Het water in de Oude Haven ligt circa 15 meter dieper dan de omgevende bebouwing. Tegelijk met de bouw van de bunker werd een plantsoen aangelegd, dat werd ontworpen door het hoofd van de plantsoenendienst J.H. Meijer. In mei 2000 werd het plantsoen omgevormd tot stadspark, deels op het talud van de haven.
Na jaren leegstand en betonrot stond Dudoks bunker aan het begin van de twintigste eeuw op instorten. Het monument werd van de sloop gered door een ondernemer die het liet renoveren en er een aquariumspeciaalzaak in vestigde. De bunker werd aan de bovenzijde uitgebreid met een glazen horecapaviljoen, waarin sindsdien een populair restaurant is gevestigd. Het dak van de bunker is nu een fraai terras.
In 2024 en 2025 is de zand- en zoutbunker volledig gerenoveerd en verduurzaamd. In het lage deel van het monument zijn zes appartementen en een kantoor gebouwd. De appartementen worden verhuurd, volgens de makelaar “ideaal voor alleengaanden en stellen die houden van een bijzondere woonomgeving.”
