Gemeentereiniging, Leiden (1913-1914)
Aan het eind van de Noorderstraat in Leiden, hoek Houtmarkt, staat een van de vroegste werken die in verband worden gebracht met Dudok: een complex gebouwen met watertoren uit 1913, destijds onderdeel van de Gemeentereiniging op de Gemeentewerf.
De gebouwen zijn aan de buitenkant prachtig bewaard gebleven, met fraai metselwerk en groene geglazuurde siersteentjes. Mede door het smeedijzeren hek dat de straat vroeger afsloot, de authentieke lantaarn en de fraaie klok aan de gevel waan je je gemakkelijk in het Leiden van 1913.
In 1911 besloot de gemeenteraad dat de gemeente vanaf 1913 het reinigingsbedrijf in eigen beheer zou nemen. Het besluit had nogal wat voeten in de aarde gehad. Voorheen werd het vuilnis opgehaald door pachters en op een vuilnisbelt gegooid. Uiteraard bracht dat de nodige stank en kosten met zich mee. Veel grotere gemeenten ging over tot het verbranden van het afval. Na veel discussie en advies van deskundigen besloot ook Leiden hiertoe. De reiniging zou niet meer verpacht worden, maar in eigen beheer worden genomen. De reinigingsdienst zou onderdeel worden van Gemeentewerken.
Dudok, die op 1 april 1913 was aangesteld als “ingenieur, plaatsvervangend directeur” Gemeentewerken in Leiden, kreeg de opdracht de noodzakelijke nieuwbouw te begeleiden. Het was Dudoks eerste baan in de burgermaatschappij na zijn militaire loopbaan.
Van het gebouw voor de Gemeentereiniging wordt gezegd dat Dudok vermoedelijk alleen heeft toegezien op de bouw, en dat het waarschijnlijk is ontworpen door de toenmalige directeur Gemeentewerken. Dudoks aanstelling in Leiden dateert namelijk van na de aanbesteding van dit gebouwencomplex. Dudokonderzoeker Herman van Bergeijk acht het waarschijnlijk dat Dudok verantwoordelijk was voor het bestek van de alle bouwwerken.
Op 1 januari 1914 werd de Gemeentereiniging aan de Noorderstraat officieel in gebruik genomen. Het pand is een gemeentelijk monument. In 1987 is het verbouwd tot woningen.
