Carl Duisberg Realgymnasium, Leverkusen (1928)
Dudoks bouwstijl kreeg in Duitsland maar weinig navolging. In de jaren 20 en was daar vooral Bauhaus de vernieuwende stroming, met Walter Gropius en later Mies van der Rohe als grote namen. Dudok zelf kreeg na de oorlog nog opdracht een school in Darmstadt te bouwen, maar na eindeloze conflicten met het stadsbestuur werd die uiteindelijk voltooid door zijn Duitse collega Peter Grund. Duitsland was dus niet bepaald Dudok-minded. Maar één Duitse architect was dat wél: Wilhelm Fähler.
Fähler (1889-1953) kwam uit een familie van meestertimmerlieden in Offenbach am Main. Hij volgde een opleiding aan de Technische Hogeschool in Offenbach, werkte al op 18-jarige leeftijd bij de bouwkundige dienst van Frankfurt en studeerde later nog in Darmstadt. In 1917 trad hij in dienst van de gemeente Wiesdorf, waar hij gemeentearchitect werd. Vanaf 1922 werkte hij zelfstandig; vier jaar later opende hij zijn eigen bureau.
Net als Dudok in Hilversum hield Fähler zich intensief bezig met stedebouw. In Wiesdorf, later opgegaan in Leverkusen, realiseerde hij meer dan tachtig gebouwen: woningen, scholen, kerken en overheidsgebouwen. In zijn vroege jaren als zelfstandig architect keek hij met grote belangstelling naar de moderne Nederlandse architectuur, vooral naar Dudok. In diens werk herkende Fähler zijn eigen opvattingen: functionaliteit, heldere vormgeving en harmonie met de omgeving.
Bezoeken aan Hilversum
In 1927 bezocht Fähler Hilversum om Dudoks gebouwen te bestuderen. Twee jaar later keerde hij er terug, ditmaal met zijn gezin. Of hij Dudok persoonlijk ontmoette, is onbekend, maar Dudok stond erom bekend dat hij buitenlandse bezoekers graag rondleidde.
Fählers bewondering is het duidelijkst zichtbaar in het Carl Duisberg Realgymnasium in Leverkusen, gebouwd in 1928. Het gebouw bestaat uit twee forse, vier verdiepingen hoge vleugels van donkere baksteen, die de binnenplaats omsluiten. Aan het einde van een vleugel staat een stevige klokkentoren als markant contrapunt. Later werd aan de andere kant van de toren nog een middelbare school toegevoegd, waardoor een enorm S-vormig scholencomplex ontstond.
School of kazerne
De Dudok-invloed zit in de details. Smalle vensterstroken op doorlopende stenen lijsten verlichten de gangen; de klaslokalen kijken met grote ramen uit op de binnenplaats. Kleine balkonnetjes op de derde verdieping, bedoeld voor leraren die toezicht hielden en frisse lucht hapten, doen denken aan Dudoks afgebroken Jan van der Heijdenschool. De spleetvormige ramen op de vierde verdieping roepen de Minckelersschool in Hilversum in herinnering.
De inwoners van Wiesdorf moesten wennen aan zo’n sober gebouw zonder versiering. De lokale pers vergeleek het met een gevangenis of kazerne. Toch heeft het gymnasium die kritiek én de tand des tijds doorstaan: het is nog altijd als school in gebruik.
Bronnen:
Veridiana Fromm, Der Architekt Wilhelm Fähler (1889-1953), Niederwupper (2002) 19, pp. 27-43.
Birgit Gropp, Carl Duisberg Gymnasium.
- Kölner Stadt-Anzeiger, “Eine versteckte Perle”.
Inspired by Dudok | Categorie(ën): Elders in Europa | Tags: 1920s, 1928, Carl Duisburg, Fähler, Gymnasium, Leverkusen, Wiesdorf
