Crow Island School, Winnetka (1940)
Een Amerikaans Inspired by Dudok-pareltje is de Crow Island School in Winnetka, Illinois. De school werd gebouwd in 1939-1940 en geldt als de eerste modernistische basisschool van de Verenigde Staten. Het ontwerp kwam van de Fins-Amerikaanse architecten Eliel Saarinen en Eero Saarinen, in samenwerking met het jonge architectenbureau Perkins, Wheeler & Will uit Chicago.
Dudok en Eero Saarinen in 1955. Foto: Het Nieuwe Instituut.
De opdracht kwam in 1938 van de Amerikaanse onderwijshervormer Carleton Washburne. Hij wilde een basisschool die niet alleen het onderwijs, maar ook de onderwijsarchitectuur zou vernieuwen. Het kind moest centraal staan. Larry Perkins pakte dat opmerkelijk praktisch aan: hij observeerde en interviewde maandenlang leraren, leerlingen, conciërges en ouders om te begrijpen hoe een schoolgebouw werkelijk functioneerde. Het resultaat werd een gebouw dat na de Tweede Wereldoorlog model zou staan voor talloze moderne scholen in de Verenigde Staten.
Details in kindermaat
De architectuur was in belangrijke mate van vader en zoon Saarinen. De school kreeg een asymmetrische opzet met twee vleugels rond een centrale kern met onder meer aula, bibliotheek en gymzaal. Jongere en oudere leerlingen kregen ieder hun eigen vleugel en speelplein. Zelfs de details werden in kindermaat ontworpen: lichtknopjes, vensters en kleuren waren afgestemd op de leeftijd van de leerlingen.
Daarin schuilt ook de verwantschap met Dudok. De compositie van rechthoekige volumes, de luifel boven de entree, de stalen vensters met langgerekte roedeverdeling en het hoge, slanke schoorsteenvolume als markant oriëntatiepunt zijn onmiskenbaar dudokiaans. De Saarinens kenden Dudok bovendien persoonlijk. Eliel Saarinen bezocht hem in Hilversum en schreef hem in 1936 een bewonderend bedankbriefje. Hilversum was voor hem “een openbaring”: een plek waar, onder leiding van een sterke geest, systematisch was gewerkt aan een helder ideaal. Ook Eero Saarinen zocht Dudok eind jaren dertig op. Zowel tijdens Dudoks lezingenreis door Amerika in 1953 als bij de uitreiking van de AIA Gold Medal in 1955 vonden hernieuwde kennismakingen plaats.
Symbool van nieuw elan
De Crow Island School was direct na de opening een succes. In 1940 kreeg het gebouw van de Amerikaanse architectenvereniging de prijs voor het beste schoolontwerp. Architectuurhistoricus Turpin Bannister noemde de school later een keerpunt: symbool van een nieuw elan in de onderwijsarchitectuur. In het Amerikaanse architectuurtijdschrift Architectural Record noemde hij de school de Amerikaanse vertaling van Dudoks geloof in een geestelijke waarde in de architectuur: een schoolgebouw was niet alleen “architectuur” omdat de kinderen in grote, frisse lokalen verbleven, maar het hele gebouw diende een aangename les te zijn, zoals Dudok tijdens zijn Amerikaanse lezingentour had verkondigd.
Perkins & Will zou daarna nog honderden modernistische scholen ontwerpen. Veel daarvan droegen, zichtbaar of minder zichtbaar, een echo van Dudok met zich mee.
Bronnen:
Architectural Record september 1956
Johnson, Perkins & Will. Normative Modernism, Milaan 1998.
Inspired by Dudok | Categorie(ën): Verenigde Staten | Tags: 1930s, 1940, Architectuurprijs, Larry Perkins, Modernisme, National Historic Landmark, Perkins Wheeler & Will, Saarinen, Schoolgebouw, Verenigde Staten, Washburne
