Hotel des Galeries, Batavia (1932)
Het modernisme met zijn platte daken was niet de meest vanzelfsprekende bouwstijl voor de tropen. Zeker niet vóór de komst van de airconditioning, die pas in de jaren 40 betaalbaar werd. Ook Dudok merkte dat toen hij in 1936 een appartementencomplex met bioscoop ontwierp voor Calcutta. Hij moest zijn stijl aanpassen aan hitte en luchtvochtigheid, waardoor het resultaat minder herkenbaar werd. Dat verklaart mede waarom zijn werk in voormalig Nederlands-Indië minder directe navolging kreeg. Een fraaie uitzondering is Hotel des Galeries in Batavia, het huidige Jakarta.
Het hotel was een ontwerp van de Hilversummer Arnold Dikstaal (1903-1968). Na zijn opleiding Bouwkunde aan de middelbare technische school ging hij in 1927 als tekenaar aan de slag bij zijn grote voorbeeld Dudok. Twee jaar later vertrok hij met zijn jonge echtgenote naar Batavia, waar hij ging werken bij Fermont-Cuypers, een toonaangevend architectenbureau in Nederlands-Indië.
Dikstaals tekentalent viel snel op. Toen Fermont-Cuypers in 1930 opdracht kreeg voor een groot hotel met woningen en winkels, mocht hij het ontwerp maken, geholpen door collega Thomas Nix (1904-1998). Zijn presentatietekening, duidelijk verwant aan Dudok, werd door verschillende kranten gepubliceerd en geprezen.
Opdrachtgever was de Arabische ontwikkelaar Sajid Saleh bin Obeid bin Abdat. Hij had het vervallen Hotel Wisse aan het Harmonieplein gekocht en liet het slopen voor een modern hotel annex winkelcentrum: Hotel des Galeries. Het opende in de zomer van 1932 en werd enthousiast ontvangen.
'Een schitterende aanwinst'
Nog tijdens de bouw voorspelde het Bataviaasch Nieuwsblad dat het gebouw “een schitterende aanwinst” zou worden, vooral wanneer de contouren ’s avonds in neonlicht tegen de donkere hemel zouden afsteken en de terrassen met schemerlampen en gedekte tafels zouden oplichten. Na de opening schreef Het Nieuws van den Dag voor Nederlandsch-Indië dat Batavia er “iets meer het cachet van een werkelijk grote stad” door kreeg. Vooral de daktuin, met uitzicht op een van de drukste delen van de stad, maakte indruk.
Dudoks invloed is goed zichtbaar in de horizontale vensterstroken, de geschoven volumes boven de halfronde kop en de twee torens als verticale accenten. Het open zadeldak maakt het ontwerp minder dudokiaans, maar juist geschikter voor de tropen.
Modernistische villa
Dikstaal en zijn collega Nix tekenden twee jaar later voor een ander ontwerp dat ook associaties oproept met het werk van Dudok. Opdrachtgever Tan Tjoang Keng wilde graag een villa volgens de laatste modernistische inzichten. Uiteraard wel aangepast aan de tropen, met forse luifels, grote ventilatieroosters en enkele loggia’s.
Hotel des Galeries staat er nog, maar is onherkenbaar verbouwd. Dikstaal verliet Fermont-Cuypers na zes jaar, werd in 1939 alsnog architect, overleefde internering in een Japans kamp en werkte na de oorlog als bouwkundige bij de gemeente Amsterdam.
Bronnen:
Norbruis, ‘Architectuur met vlag en wimpel’, het werk van Fermont-Cuypers in Nederlands-Indië en Indonesië 1927-1957, Edam 2018.
