Basisschool De Oase, Utrecht (2014)

Een nieuwe school bouwen in de stijl van Dudok, die een eeuw geleden vooral met zijn scholen internationale roem vergaarde. Dat is best een uitdaging. Maar wel een uitdaging die het Haagse bureau Geurst & Schulze architecten goed ligt. Jeroen Geurst: “We hebben sowieso veel affiniteit met metselwerk. Dudok heeft dat in het Raadhuis en in veel scholen op fenomenale manier gedaan, dus daar kan je als architect een hoop van leren. Zolang je maar niet hoeft te kopiëren en die elementen kan gebruiken die je zelf kiest, kan je daar een goed ontwerp van maken.”

Een kopie van een Dudok is basisschool De Oase in het Utrechtse Leidsche Rijn zeker niet. Alleen al qua omvang. Het is een enorm gebouw met 26 leslokalen, 2 speellokalen, een kinderdagopvang en een forse gymzaal. Die gymzaal is wel erg dudokiaans. Geurst: “Het is leuk om in het ontwerp een paar van die knipogen naar Dudok te hebben, zoals die smalle ramen bovenin en dat lange raam daaronder. Dat werkt nog steeds goed, denk ik, dus waarom niet?”

Bouwen in Dudokstijl was voorgeschreven in het beeldkwaliteitsplan voor de wijk. “Dus alle architecten in de buurt moesten iets met Dudok. Toen hebben we tegen de school gezegd: we mogen ons laten inspireren door Dudok dus laten we samen een paar projecten van Dudok gaan bekijken. En dat hebben we gedaan,” zegt Geurst. “We zijn in het Raadhuis geweest en in de Bavinckschool, om ze mee te krijgen”.

Het hoge middendeel van de school, met een recht geluifelde entree, verbindt de gymzaal met het lange, twee verdiepingen hoge deel met leslokalen. Tezamen vormen ze een herkenbare compositie van in elkaar geschoven rechthoekige volumes met verschillende omvang en hoogtes. De gebruikte baksteen heeft een verlengd formaat, gemetseld in halfsteensverband, zonder stootvoegen. Mét de beroemde schuine Dudokvoeg, die de horizontale lijnen versterkt. “Die steen hebben we wel apart laten bakken,” zegt Geurst. “Het is een bleek oranje steen geworden. Die is weer geïnspireerd op een werk van Frank Lloyd Wright in San Francisco.”

Veel architecten komen niet verder dan een soort schoenendoos

Het lange deel met de leslokalen is onderverdeeld in drie deelscholen met ieder een eigen entree, zodat het grote volume wordt teruggebracht tot een voor kinderen overzichtelijke maat. De lange stenen gevel wordt onderbroken door taps toelopende penanten waarvan de stenen op de hoeken wat zijn verdraaid. Ook een verwijzing naar Dudok: “Dat hebben we gezien in zijn scholen en hier toegepast om met het metselwerk zelf ornamenten te maken.”

De Oase is overigens niet het eerste werk van Geurst & Schultze in de stijl van Dudok. Midden jaren ’90 ontwierp het bureau 38 appartementen, 42 patiowoningen en een parkeergarage in Hilversum, op de plek waar vanaf 1924 het slachthuis van Dudok had gestaan. “Daar borduurden we voort op een stedenbouwkundig plan van Quadrat uit Rotterdam. Die hadden al gekozen voor de stijl van Dudok om iets terug te doen voor de sloop van het slachthuis. Wij vonden het leuk om daar wat verder in door te gaan, door een trappenhuis toe te voegen aan het appartementengebouw als verticaal element, overstekende dakranden, de kleur van de baksteen.” De 42 patiowoningen achter het appartementengebouw ademen ook echt een sfeer van Dudok, maar zonder duidelijke verwijzingen. “Daar hebben we geen herkenbare icoontjes gebruikt die zijn ontleend aan het werk van Dudok. Het is meer in zijn geest gebouwd, niet letterlijk.”

Volgens Geurst heeft de vormentaal van Dudok nog steeds waarde. “Er worden veel gebouwen neergezet maar veel architecten komen niet verder dan een soort schoenendoos. Ik denk dat het heel zinvol is om iets te doen met die plastiek die Dudok altijd in zijn werk had. Dat een gebouw niet één rechthoek is, maar dat je het op kan bouwen uit verschillende massa’s. Metselwerk vind ik ook nog steeds actueel, hoewel er qua duurzaamheid nu wel wat tegengas wordt gegeven. Maar dat lossen we wel weer op. Dat is gewoon tijdloos materiaal.”