KNSM-kantoor, Willemstad Curaçao (1941)
Vlakbij de haven van Willemstad staat het voormalige kantoor van de Koninklijke Nederlandsche Stoomboot Maatschappij (KNSM). Met zijn vierkante toren en bakstenen gevels is het een opvallend voorbeeld van modernistische architectuur op Curaçao, met duidelijke verwijzingen naar het werk van Dudok.
Het gebouw aan de Breedestraat in het stadsdeel Punda werd gebouwd tussen 1939 en 1941. Het was het regionale hoofdkantoor van de KNSM, een rederij die naast Europese bestemmingen ook Centraal Amerika en het Caribisch gebied bevoer.
Wie het KNSM-gebouw heeft ontworpen is niet duidelijk. De Nederlandse architect Henk Nolte, die op het eiland een indrukwekkend oeuvre heeft nagelaten van nieuwbouw en restauratiewerk, zei in de jaren ’90 in een interview dat het gebouw is ontworpen door het bouwbureau van de KNSM in Amsterdam. Maar in de lokale pers wordt het werk ook wel toegeschreven aan de uit Nederland afkomstige architect Pieter van Stuivenberg (1905-1985), die vooral bekend staat om zijn Curaçaose werken in art-decostijl.
Volgens restauratie-architect Michael Newton zijn voor beide beweringen geen harde bewijzen. Newton is dé expert in monumentenzorg op het eiland. Hij oppert de mogelijkheid dat het ontwerp door het bouwbureau is gemaakt en dat Van Stuivenberg de bouw ter plekke als toezichthouder heeft begeleid. Toen hij op 22-jarige leeftijd in Nederland trouwde schreef Van Stuivenberg ‘bouwkundig opzichter’ als beroep op de huwelijksakte, dus het zou goed kunnen. Pas later ging hij zelf ontwerpen.
Nederlandse bouwstijl
Verwantschap met een Nederlandse bouwstijl ligt voor de hand. “De hoge slanke toren op de hoek van het gebouw, de okerkleurige bakstenen en het opvallende metselverband zijn elementen die terug te vinden zijn in het werk van Dudok. Het gebouw heeft dan ook opvallende overeenkomsten met het stadhuis van Hilversum,” zo meldt de uitgave Monumento Habrí 2017 ter gelegenheid van Monumentendag 2017 op Curaçao. Ook de blauwe tegels in de nok van de gele traptoren zijn een onmiskenbare vingerwijzing.
De monumentale ingangspartij aan de westzijde is daarentegen weer gebouwd in art-decostijl, aan weerszijden bekleed met zwarte marmeren platen. Bijzonder en kostbaar zijn de brede bronzen deuren bij de hoofdingang en op het balkon, ooit voorzien van glas-in-lood. De van oorsprong bronzen raamkozijnen zijn inmiddels vervangen door aluminium.
Nationaal monument
Het KNSM-gebouw is een nationaal monument. Desondanks is toestemming verleend voor de bouw van een moderne lifttoren aan de voorzijde, die het oorspronkelijke ontwerp enigszins uit evenwicht brengt.
Met grote dank aan Michael Newton.
Bekijk hier meer wereldwijde navolgingen van Dudok.
Bronnen:
Evenhuis, Ellen, ‘KNSM-gebouw, opvallend modern’, Amigoe 2010.
Gill, Ronald G., Een eeuw architectuur op Curaçao, Curaçao 2008.
Monsanto, Christel, ‘Pieter Antonie van Stuivenberg, architect’, De Archiefvriend, september 2022.
Jeanette van Ditzhuijzen en Gerda Gehlen, Memento Habrí 2017.
Architectuur van Curaçao, www.rinkes.nl/curacao/.
