Rioolgemaaltje, Middelburg (1927)
Een ‘mini-Dudokje’ noemt het Amsterdamse School-platform Wendingen op hun website dit rioolgemaaltje in Middelburg. En dat is het zeker! De in elkaar geschoven kubussen, de opbouw van de toren (die dient voor ontluchting), de vensterpartij, de luifel en zelfs de geïntegreerde bloembakken zijn zonder meer een verwijzing naar het werk van de gemeentearchitect van Hilversum.
Het gebouwtje aan Klein Vlaanderen 2 werd in 1927 geplaatst als onderdeel van de vernieuwing van een deel van het rioleringsstelsel in Middelburg. Het ontwerp leidde tot vragen in de gemeenteraad omdat de bouwstijl en steensoort (Maastrichtse baksteen) “hier te lande niet gebezigd werden”, zo lezen we op de website. Rioolgemalen, pompstations, schakelstations of transformatorhuisjes en elektriciteitsgebouwtjes waren de nieuwe bouwopgaven aan het begin van de twintigste eeuw. In de regel werden ze ontworpen door ambtenaren van de gemeentelijke dienst Publieke Werken. Deze ontwerpers werden niet altijd met naam en toenaam op de bouwtekeningen vermeld. Zo is ook onbekend gebleven wie het gebouwtje in Middelburg heeft ontworpen.
In Hilversum kwamen de ontwerpen van de hand van Dudok, destijds hoofd Publieke Werken van de gemeente. Via de Vereeniging van gemeentelijke bouwtechnische hoofdambtenaren, die regelmatig bijeenkwam, raakten de gemeenteambtenaren op de hoogte van de laatste ontwikkelingen op (bouw)technisch gebied. In 1923 werd de voorjaarsvergadering van de vereniging in Hilversum gehouden en ging men er op excursie onder leiding van Dudok. Niet vreemd dus dat veel van dit soort nutsgebouwtjes dudokiaans aandoen.
Wie wel met naam en toenaam bekend is, is de ontwerper van het hoofdrioolgemaal in Groningen. Siebe Jan Bouma (1899-1959) was destijds gemeentearchitect in de noordelijke hoofdstad en een echte Dudokiaan. Hij ontwierp het pompgemaal aan het Damsterdiep in 1928. In de kubistische vorm, de asymmetrie, de afwisseling tussen horizontalen en verticalen, herkennen we ook hier het voorbeeld van de Hilversumse architect.
Het rioolgemaaltje in Middelburg is in 1996 aangewezen als rijksmonument. Een late erkenning voor de onbekend gebleven ambtenaar van de Dienst Gemeentewerken in Middelburg. En een blijk van waardering voor de schepper van de vele utilitaire Inspireds By.
Bronnen:
Platform Wendingen, Rioolgemaaltje Middelburg.
Technisch Gemeenteblad 1923-1924.
Rijksmonumentenregister, Klein Vlaanderen 2, Middelburg.
