School voor Maatschappelijk Werk, Sittard (1934)
De Limburgse architect Jan Joseph (Jos) Wielders (1883-1949) liet een lang en opvallend veelzijdig oeuvre na. Hij ontwierp kerken, scholen, villa’s en winkels en bewoog zich moeiteloos tussen uiteenlopende bouwstijlen.
Wielders’ opleiding in Roermond stond nog in de traditionele invloedssfeer van Pierre Cuijpers, maar hij voelde zich al vroeg aangetrokken tot moderne constructies. In de kerkenbouw experimenteerde hij bijvoorbeeld met beton als dragend materiaal, al bekleedde hij dat vervolgens vaak weer met vertrouwde baksteen.
Wielders begon zijn loopbaan bij de gemeente Sittard, waar hij stadsarchitect werd. In 1918 opende hij er zijn eigen architectenbureau. Vooral vanuit katholieke kring kreeg hij veel opdrachten, onder meer voor patronaten en scholen. Zelf was hij een progressief katholiek en medeoprichter van het maandblad Roeping. In zijn vroege werk is de invloed van de Amsterdamse School duidelijk zichtbaar.
'Een stukske van onszelf'
Vanaf het einde van de jaren 20 duiken in zijn ontwerpen steeds meer dudokiaanse trekken op: strakke geometrie, heldere bouwmassa’s en een spel van horizontale lijnen. De Rijks HBS in Tilburg uit 1931 is daarvan een voorbeeld, maar vooral de School voor Maatschappelijk Werk in Sittard uit 1934 roept een sterk Dudokgevoel op. Beide werken zijn een rijksmonument.
Een journalist van de Limburger Koerier trof in 1937 precies de juiste toon. Hij prees het poëtische in Wielders’ Nieuwe Zakelijkheid en zag in de Sittardse school een gebouw dat “in alle gestrengheid doorgevoerd” toch een speels accent kreeg door “de aardige boog van den ingang”. Daardoor behield het gebouw, naast de voordelen van de moderne zakelijkheid, “een stukske van onszelf, wat romantiek, wat poëzie”. Het is een formulering die evengoed op veel werk van Dudok had kunnen slaan.
Niet toevallig
Dat die invloed niet toevallig was, schreef pater en letterkundige M. Molenaar M.S.C. in 1949 in Roeping: “Het behoeft niet ontkend te worden, dat in verschillende werken van den limburgsen Wielders de invloed dezer ‘hollandse’ bouwkunst merkbaar is.”
Of Dudok en Wielders elkaar ooit hebben ontmoet, weten we niet. Wel reisde Wielders al jong geregeld naar Amsterdam voor doktersbezoek vanwege zware migraine. Waarom zou hij onderweg niet eens Hilversum hebben aangedaan, om Dudoks veelgeprezen werk met eigen ogen te zien?
Bronnen:
Michel Habets, ‘Jos Wielders (1883-1949). Een bouwkundig vernieuwer in traditie’, in: Sittardse Cultuurdragers 1299-1999, Prof. Dr. Timmerstichting, Sittard 1999.
Molenaar M.S.C., ‘Jan Joseph Wielders ter gedachtenis’, Roeping 26 (1949), pp. 271-276.
