Villa De Berkjes, Baarn (1932)

Architect Jos Overtoom uit Schagen (1895-1980) studeerde bouwkunde aan de Kunstnijverheidsschool in Amsterdam. In 1924 vestigde hij zich als zelfstandig architect in Baarn, na een kort verblijf in Hilversum. In Baarn zou hij tot 1937 wonen en zijn beste en productiefste jaren als architect beleven. Zijn broer Siem werkte als aannemer in datzelfde dorp met Jos samen.

Het oeuvre van Overtoom is heel divers en wordt wel omschreven als baksteen-expressionisme, of kubistisch expressionisme. De Baarnse architect Martin Groenesteijn schrijft in 1995 in de Baarnsche Courant: “Efficiënt en sober materiaalgebruik is een van de kenmerken van Overtoom. (…) Bijna al zijn ontwerpen kenmerken zich door asymmetrische composities van in elkaar grijpende volumes en vlakken, waarvan delen op zich wel weer symmetrisch zijn. Hoewel hij bouwde van Rotterdam tot Schagen en van Obdam tot Hilversum staan al zijn topstukken in Baarn, iets om zuinig op te zijn.”

Een van Overtooms bekendste werken in Baarn is zijn eigen woonhuis, dat hij in 1932 ontwierp en nog datzelfde jaar werd gebouwd: Villa De Berkjes.
De Berkjes is een rijksmonument. De Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed concludeert in haar omschrijving van het werk: “Het woonhuis vertoont verwantschap met de werken van W. M. Dudok en kenmerkt zich door een sterke kubistische vormentaal met horizontale en verticale accenten, alsmede door opvallende kleur- en materiaaltoepassingen.”

Dudok en Overtoom waren tijdgenoten en beiden hadden een enorme passie voor muziek en voor de bouwkunst. De kans dat hun paden elkaar hebben gekruist is reëel. En gezien de nabijheid van Baarn en Hilversum is het veilig om aan te nemen dat ze in ieder geval elkaars werk goed hebben gekend.

Het huis is nog steeds in gebruik als woonhuis. Volgens de eerder aangehaalde Baarnse architect Martin Groenesteijn komen in De Berkjes alle karakteristieken van Overtoom in “een fantastische synthese samen”: in elkaar grijpende vlakken en volumes, langgerekte glas-in-loodramen, dunne betonnen luifels, speciale metselwerkverbanden en sierlijke ornamenten, zoals de stenen bol onder de luifel, die ook in Dudoks werken vaak te vinden is.

Overtoom heeft 5 jaar in zijn eigen schepping gewoond. In 1937, toen de bouwsector vrijwel tot stilstand was gekomen door de wereldwijde depressie, keerde hij terug naar Schagen.

Bronnen: