Busgarage, Bergen (1932)
In 1928 won Dudok de prijsvraag die was uitgeschreven door het Bijenkorfconcern voor een derde Bijenkorffiliaal in Nederland, dat in Rotterdam zou worden gebouwd. Ook de Amsterdamse architect Dirk Brouwer (1899-1941) had een ontwerp ingezonden. Hij deed dat buiten mededinging, omdat hij als architect werkte voor het bouwbureau van het warenhuisconcern. Bij de uitvoering van het uiteindelijke ontwerp werkte Brouwer samen met de Hilversumse architect.
Paul Groenendijk, architect en veelzijdig publicist over architectuur, ziet verwantschap tussen het werk van Brouwer en Dudok. “De nieuw-zakelijke vormentaal krijgt bij Brouwer – net als bij Dudok – decoratieve, monumentale en kubistische accenten”, aldus Groenendijk. Hij noemt de voormalige busgarage in Bergen, een ontwerp uit 1932 van Brouwer, een bijzonder geslaagd voorbeeld van deze stijl. “Functioneel en zakelijk, maar tegelijkertijd ook monumentaal en decoratief.”
Het pand aan de Prins Hendriklaan heeft inderdaad het herkenbare idioom van Dudok. De opvallend hoge schijfvormige schoorsteen, de halfronde uitbouw aan de voorzijde (die als kantoor dienst deed) en het kleine luifeltje boven de entree zijn duidelijk stijlkenmerken van de Hilversumse bouwmeester. Net zoals de compositie met de asymmetrische plaatsing van de bouwdelen en het accent op de tegenstelling horizontaal-verticaal. De grote garagedeuren die de voorgevel aanvankelijk bevatte zijn inmiddels vervangen door een glazen wand – met horizontale roedeverdeling in Dudokstijl. In de voormalige busremise zijn nu een galeriewoning en een yogastudio gevestigd. De bovenwoningen zijn verbouwd tot appartementen.
Brouwer kreeg zijn opleiding aan het Voortgezet en Hooger Bouwkunstonderwijs, waar hij in 1925 een van de eindexamenkandidaten was die door Dudok werden beoordeeld. Na zijn opleiding deed hij bij een aantal architecten praktijkervaring op, waarna hij als zelfstandig architect aan de slag ging. Het Bijenkorfconcern, waartoe ook de HEMA behoorde, maakte veelvuldig gebruik van zijn diensten, zodat hij veelal wordt beschouwd als huisarchitect van het grootwinkelbedrijf.
In 1937 ontwierp hij de uitbreiding aan de achterzijde van de Amsterdamse Bijenkorf. Brouwer vroeg hierbij over meerdere zaken advies aan Dudok, zo blijkt uit correspondentie tussen Brouwer en Dudok.
Met de architect liep het helaas niet goed af. Na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog sloot hij zich aan bij het verzet. Brouwer werd gearresteerd toen hij een Britse parachutist vervoerde en werd door de Duitsers ter dood veroordeeld. Op 17 november 1941 werd hij in de duinen van Overveen gefusilleerd.
Bronnen:
Dudok, W.M., ‘Over het „groot-ontwerp" cursus 1923-1924 H.B.O.’, Architectura 29 (1925), pp. 92-98.
Groenendijk, Paul, ‘Particuliere restauratie van vergeten jong monument’, Architectuur/Bouwen (1991) 11, pp. 22-25.
Correspondentie Dudok, Het Nieuwe Instituut, Rotterdam, Dudok, W.M. (Willem Marinus)/Archief (DUDO).
