Stedelijk Gymnasium, Utrecht (1928-1932)
In 1919 kwam bouwkundig ingenieur Jan Izak Planjer (1891-1966) in dienst bij Openbare Werken in Utrecht. Hij zou er tot aan zijn pensioen blijven werken. Volgens Bettina van Santen, architectuurhistoricus bij de gemeente Utrecht, zijn bijna alle openbare scholen die in de jaren twintig en dertig in Utrecht werden gebouwd door Planjer ontworpen. Zijn scholen vertonen duidelijke invloeden van de Amsterdamse School, de Nieuwe Zakelijkheid en het oeuvre van Dudok, aldus Van Santen.
Dat zijn Hilversumse collega en tijdgenoot voor Planjer een inspiratiebron was is goed zichtbaar in het fraaie ontwerp van het Stedelijk Gymnasium aan de Homeruslaan uit 1932. De in elkaar geschoven volumes rond een centraal glazen trappenhuis, geflankeerd door een kloeke toren zijn misschien niet uniek voor Dudok, maar wel duidelijk herkenbare elementen in zijn handschrift. Ook de gele baksteen met de Dudokvoeg, overstekende platte daken en de stalen ramen doen sterk denken aan Dudoks meesterwerk, dat een jaar eerder werd voltooid dan het gymnasium.
Een geheel eigen uitwerking gaf Planjer aan de dubbele gymzaal (een voor de jongens en een voor de meisjes) van het gymnasium. Over de gehele hoogte en breedte van beide zalen bracht hij een enorme glazen schuifwand aan, wat deed denken aan de destijds moderne openluchtscholen. Door latere wijzigingen is deze ‘licht, lucht en ruimte’-toepassing nu niet goed meer herkenbaar in het ontwerp.
"Schoon en doeltreffend"
De bouw van het gymnasium had nogal wat voeten in de aarde. Wegens bezuinigingen moest Planjers ontwerp uit 1928 driemaal worden aangepast en kon het gebouw pas in 1932 in gebruik worden genomen. Volgens de burgemeester, die bij de opening een lange speech hield, was Planjer erin geslaagd om “op voorbeeldige wijze woekerend met de te zijner beschikking gestelde bedragen, een even schoon als doeltreffend geheel tot stand te brengen”.
De beide gemeentearchitecten waren geen vreemden. Het nabijgelegen Hilversum en de altijd gastvrije Hilversumse gemeentearchitect waren goed bereikbaar voor de Utrechter. En toen de Vereeniging van Gemeentelijke Bouwtechnische Hoofdambtenaren in 1923 haar voorjaarsvergadering in Hilversum hield werden de bezoekers, onder wie Planjer, daar door Dudok werd rondgeleid.
Na de oorlog werd Planjer bevorderd tot directeur Openbare Werken. Van ontwerpen kwam het toen niet meer. Bij zijn pensionering in 1956 werd hij vanwege zijn inzet voor de Dienst benoemd tot officier in de Orde van Oranje-Nassau. Daarna raakte hij in de vergetelheid. Tegenwoordig staat de bescheiden gemeentearchitect weer volop in de belangstelling, Inspired by Dudok.
Bronnen:
Santen, Bettina van, ‘Architect Planjer. Johan Izak Planjer (1891-1966)’, GM kwadraat 3 (2007), pp. 4-7.
Technisch Gemeenteblad 1923-1924.
