Rijks HBS, Harlingen (1926-1928)
Zou een gerenommeerde architect als Joop Crouwel zich door Dudok hebben laten inspireren? Volgens de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed wel. In het ontwerp voor de Rijks HBS in Harlingen (1926-1928) is de invloed van Dudok duidelijk zichtbaar.
Crouwel had toen al grote gebouwen op zijn naam staan, zoals het Postkantoor aan het Neude in Utrecht, het Hoofdpostkantoor in Haarlem en het Veterinair Anatomisch Instituut in Utrecht. Toch lijkt hij in Harlingen nadrukkelijk naar Hilversum te hebben gekeken.
De overeenkomsten met Dudoks Oranjeschool uit 1923 zijn opvallend. De HBS is opgebouwd uit vleugels van ongelijke hoogte, met robuuste gele bakstenen gevels en rode pannen schilddaken. Vooral het torenachtige middenvolume, met langwerpige smalle vensters en van verre zichtbaar als herkenningspunt, doet sterk denken aan Dudoks Hilversumse school. Bijna alsof Crouwel een collegiale buiging maakte voor een vakgenoot wiens schoolarchitectuur in die jaren volop werd bewonderd.
Niet los van de plek
Net als Dudok ontwierp Crouwel niet los van de plek. De school lag destijds aan de rand van Harlingen, dicht bij zee, waar de wind stevig kan aanzetten. Het speelplein werd daarom beschut aan de zuidoostkant gelegd, omsloten door twee vleugels van het gebouw. De overkapte entree, als een brug over het slootje langs het bouwperceel, versterkte bovendien de horizontale werking van het gebouw. Ook de conciërgewoning, fietsenstalling, walmuur en entree waren zorgvuldig in het geheel opgenomen. Het Bouwkundig Weekblad noemde de HBS in 1931 dan ook “een frissche school, die een vreugde mag zijn voor leerlingen en leeraren beide”.
Meer dan een architect
Crouwel, opgeleid aan de kunstnijverheidsschool Quellinus en de Amsterdamse Academie voor Voortgezet en Hooger Bouwkunstonderricht, was meer dan architect alleen. Hij ontwierp ook meubels en interieurs. Voor de Rijks HBS in Harlingen ontwierp hij zelfs het meubilair, waardoor het gebouw het karakter kreeg van een klein Gesamtkunstwerk.
Een persoonlijke band tussen Crouwel en Dudok is niet bekend. Maar dat zij elkaars werk kenden, ligt voor de hand. Beiden publiceerden, waren bekend in architectenkringen en lid van Architectura et Amicitia. De Harlinger HBS mag daarom gerust worden gezien als een elegante groet van Crouwel aan de maker van de Oranjeschool.
In 1997 werden school, conciërgewoning, ommuring en fietsenstalling aangewezen als rijksmonument.
Bronnen:
Van der Peet en Steenmeijer (red.), De Rijksbouwmeesters, Rotterdam 1995.
- Bouwkundig Weekblad Architectura 52 (1931) 16, pp. 141-143
Rijksmonumentenregister, HBS Harlingen.
