Centrale ULO-school, Arnhem (1930-1932)
“Tal van moeilijkheden heeft men moeten overwinnen”, schreef de Arnhemsche Courant op 30 augustus 1932 over de bouw van de nieuwe Centrale ULO-school aan de Heselbergherweg. Het ging niet alleen om de ongebruikelijke schaal van het project, maar ook om de beperkingen van het terrein. De man die deze obstakels wist te overwinnen was Johannes van Biesen (1892–1968), technisch-ambtenaar bij de Dienst Gemeentewerken van Arnhem.
De school was ambitieus opgezet. Hier werd al het Arnhemse ULO-onderwijs samengebracht in één complex met achttien leslokalen, gespecialiseerde ruimtes voor tekenen, natuurkunde en handenarbeid, een gymnastiekzaal en een ruim buitenterrein met schooltuin. Onder de gymzaal bevond zich een fietsenstalling voor maar liefst 180 fietsen. Bij de opening op 1 september 1932 stonden er al 482 leerlingen ingeschreven, op een capaciteit van 540.
Hoewel Van Biesen niet bekendstaat als een groot vernieuwer, wist hij bestaande architectuurstromingen op eigen wijze te verwerken. De invloed van Dudok is daarbij onmiskenbaar. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed spreekt zelfs van een gebouw dat “sterk beïnvloed” is door diens scholen in Hilversum.
Wie het gebouw bekijkt, herkent onmiddellijk het Dudok-idioom: het halfronde trappenhuis, de breed overstekende daken en de speelse variatie in bouwhoogtes. Ook de nadrukkelijke horizontaliteit, het gebruik van smalle gele baksteen en de rode pannendaken verwijzen direct naar het werk van de Hilversumse gemeentearchitect.
Goed op de hoogte
Van Biesen was goed op de hoogte van Dudoks werk. Publicaties in vaktijdschriften en zijn lidmaatschap van het Genootschap Architectura et Amicitiae brachten hem in contact met de nieuwste ontwikkelingen in de Nederlandse architectuur. Zijn achtergrond lag echter in de Amsterdamse School, waarin hij aanvankelijk ook samen met collega Hendrik Barend van Broekhuizen werkte.
Een aardige parallel onderstreept die verwantschap met Dudok: Van Broekhuizens Openbare Lagere school aan de Bronbeeklaan vertoonde sterke overeenkomsten met Dudoks Fabritiusschool. Beide gebouwen deelden zelfs eenzelfde lot—ze brandden af en werden later in oorspronkelijke vorm herbouwd.
Rijksmonument
Na 1934, toen Van Biesen alleen verantwoordelijk werd voor de Arnhemse scholenbouw, verdween de directe invloed van Dudok geleidelijk uit zijn werk. De Centrale ULO-school bleef daarmee een markant moment in zijn oeuvre. Het is een rijksmonument.
In 2013 kreeg het gebouw een nieuw leven als appartementencomplex, toepasselijk omgedoopt tot Paleis op de Heuvel. De herbestemming door architectenbureau Braaksma & Roos werd bekroond met de Willem Diehlprijs.
Bronnen:
Arnhemsche Courant, 30 augustus en 1 september 1932
ULO-school Heselbergherweg, Monumentenregister Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.
J. Vredenberg, Johannes van Biesen. Architect van de Gemeente Arnhem, Utrecht 1999
