Noorder Sanatorium, Zuidlaren (1935)
“Een symfonie van steen, glas en staal.” Zo omschreef het Groninger Dagblad het Noorder Sanatorium in Zuidlaren vlak voor de opening in 1935. Het is het meesterwerk van de Groningse architect Egbert Reitsma (1892–1976), die naam maakte als kerkenbouwer.
Het zogenoemde Blauwe Paviljoen is een uitgesproken modernistisch ontwerp, waarin invloeden van de Amsterdamse School en het Nieuwe Bouwen samenvloeien met de vormentaal van Dudok.
Amsterdamse School
Reitsma werkte vrijwel zijn hele leven in Noord-Nederland. Hij ontwierp er talloze gereformeerde kerken, maar ook villa’s, winkels en bedrijfsgebouwen. Zijn opleiding kreeg hij van zijn vader en architect L. Drewes, waarna hij werkte bij Jacob London in Hilversum en later bij Willem Kromhout in Rotterdam. In 1920 keerde Reitsma terug naar Groningen en sloot zich aan bij kunstenaarsvereniging De Ploeg.
Aanvankelijk stond zijn werk sterk onder invloed van de Amsterdamse School. Vanaf eind jaren twintig vertonen Reitsma’s werken trekken die aan Dudok doen denken, zoals het ontwerp voor een garagebedrijf (1928) in Groningen, sterk kubisch van opbouw, en de Pelikaankerk in Leeuwarden (1932), ook een bouwwerk van in elkaar grijpende rechthoekige volumes met een kloeke toren zonder spits. Maar nergens is de associatie met het werk van Dudok zo sterk als bij het Noorder Sanatorium in Zuidlaren. Een nieuw paviljoen, gebouwd in opdracht van het krankzinnigengesticht Dennenoord.
Vondelschool
Het hoofdgebouw staat centraal in het ontwerp en geeft hoogte aan het complex. Het bestaat uit blokvormige elementen en herbergt de medische en verpleegkundige staf en voorzieningen. De glazen achterzijde doet sterk denken aan het trappenhuis van Dudoks Vondelschool in Hilversum.
Het complex is opgetrokken uit lichtgele, handgemaakte stenen in het platte Dudokformaat, maar wel ruwer. Ook het metselwerk in kettingverband is dudokiaans, evenals de donkere plint van de vleugels. De lintvoegen zijn breed, de stootvoegen smal. Dat versterkt het horizontale karakter van de vleugels.
Raadzaal HIlversum
Los van het complex ontwierp Reitsma ook een vrijstaande woning voor de geneesheer-directeur. Die bestaat uit in elkaar geschoven blokvormige volumes, eveneens in gele steen. Boven de haard in de woonkamer heeft Reitsma een wandje met goudkleurige tegels bedacht, een rechtstreekse verwijzing naar de raadzaal van het Hilversumse Raadhuis. Alsof het nog nodig was om het laatste spoortje van twijfel over deze Inspired by weg te poetsen.
Met dank aan Gerrit Korenberg, Monumenten Adviesbureau.
