Gymnasium Johan van Oldenbarnevelt, Amersfoort (1932-1933)
Het voormalige gymnasium Johan van Oldenbarnevelt in Amersfoort is zonder twijfel het meesterwerk van bouwmeester
C. B. van der Tak (1900-1977). Het is een rijksmonument uit 1933. Volgens de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed een “gaaf voorbeeld van een gymnasium, uitgevoerd in een zakelijk expressionistische stijl met invloeden van het werk van W.M. Dudok.”
Op 27-jarige leeftijd werd Christinus van der Tak al stadsarchitect van Amersfoort, waar hij tot 1945 een groot oeuvre heeft achtergelaten. Hij bouwde veel scholen en andere gemeentelijke gebouwen in een aan Dudok verwante stijl. Voor het gymnasium maakte Van der Tak gebruik van blokvormen, gegroepeerd rond een verticale bouwmassa, gevels uit gele baksteen, met “indrukwekkende luifels en naar voren springende vlakken die aan het gebouw een grote plasticiteit geven met een karakteristieke schaduwwerking”, zo meldt de al even indrukwekkende monografie C.B. van der Tak, Stadsarchitect tussen modernisme en traditie van Anton Groot en Max Cramer.
De schrijvers zien meer parallellen tussen het werk van Van der Tak en Dudok. Een mooi voorbeeld is de meisjesschool aan de Bisschopsweg in Amersfoort, die in Hilversum moeiteloos voor een Dudok had kunnen doorgaan. Ook een aantal van zijn volkswoningbouwprojecten lijken op die van Dudok. En net als zijn Hilversumse collega schreef Van der Tak voor Amersfoort een ‘beëindigingsplan’ dat de definitieve vorm van Amersfoort als stad in het groen moest vastleggen.
Een ander voorbeeld van de verwantschap in vormentaal is het zendstation voor de Nederlandse radiozenders dat vlak voor de oorlog werd gebouwd in Lopikerkapel. Het gebouw had vooral een technische functie en werd ontworpen door ir. B. A. Verhey. Maar om de buitenkant ook fraai te laten zijn werd Van der Tak ingehuurd. Hij ontwierp een iconisch gebouw in Dudokstijl.
Met de monografie van Groot en Cramer is Van der Tak als architect uit de vergetelheid gehaald, waarin hij na de oorlog was verzeild. Omdat hij lid was van de NSB werd Van der Tak in 1945 ontslagen als stadsarchitect en veroordeeld tot een gevangenisstraf in kamp Amersfoort. In de jaren vijftig startte hij zijn eigen bureau, dat ondanks zijn oorlogsverleden redelijk succesvol was. Zo ontwierp Van der Tak de eerste serviceflat van Nederland. Zijn bureau bleef tot eind jaren zestig bestaan.
Het voormalig gymnasium is in 2002 grondig gerestaureerd en aangepast aan de eisen des tijds. Het doet nu dienst als kantoorgebouw.
Bronnen:
Anton Groot en Max Cramer, C.B. van der Tak. Stadsarchitect tussen modernisme en traditie 1929-1945, Bussum 2007.
